دار الملك ساختند كثرت مردم آنجا حاصل شدند و بيرون ديه‌ها عمارات مىكردند تا به تدريج با هم پيوست و شهر بزرگى شد . ركن الدوله حسن بن - بويه آن را بارو كشيد . دور باروش بيست و يك هزار قدم مىباشد . چهل و چهار محله و دوازه دروازه دارد و هواى او معتدل است و در تابستان و زمستان و گرما و سرما چنان نبود كه كسى را از كار بازدارد و زلزله و صاعقه و بارندگى كه موجب خرابى باشد در او كمتر اتفاق افتد . خاكش مرده را دير ريزاند و هرچه بدان سپارند از غله و غير آن نيكو نگاهدارد و تا چند سال تباه نكند و در او بيمارى مزمن و و با كمتر بود . زنده‌رود در جانب قبله بر ظاهر شهر روان است و از او نهرها در شهر جارى است و آب چاهش در پنج يا شش گزى باشد [ و در اندك گوى به آب نزديك رسد ] « 1 » و هر تخم كه از جائى ديگر برند و در آنجا زرع نمايند اگر بهتر از مقام اول ريع ندهد كمتر نيز نباشد الا انار كه آنجا نكو نيايد و آن نيز از نيكوئى آب و هواست كه انار در هواى متعفن نيك آيد . و تسعير غله و ديگر ارزاق پيوسته وسط باشد . اما نرخ ميوه نهايت ارزان بود و ميوه‌هاى آن زياده از حد خوب و نازك است به تخصيص سيب و به و امرود بلخى و [ عباسى ] « 2 » و زردآلوى [ مرمژى ] « 3 » و سرجى و طرغش نيز نيكو مىباشد . و خربزه‌اش تمام شيرين است و از اين ميوه‌ها از بسيارى شيرينى شكمى نتوان بىآب خورد و بسيار خوردن آن مضر نيست و ميوه‌هاى آنجا را تا روم و هند مىبرند و علفخوارهاى نيكو دارد و هر چارپائى كه آنجا فربه شود دوچندان توانائى داشته باشد كه جاى ديگر فربه شود . و در آن ولايت مرغزارهاست . بزرگترين مرغزارش بلاشان و شكارگاههاى فراوان و نيكو دارد و همه شكارى در او باشد . و در آن شهر مدارس و خانقاه و ابواب خير بسيار است . از جمله مدرسه‌اى كه خوابگاه سلطان محمد سلجوقى است . مردمان آنجا سفيدچهره و مردانه باشند و اكثر شافعىمذهب و در طاعت درجه‌اى عالى دارند . حقوق ديوانى اصفهان

--> ( 1 ) - نزهة القلوب ( به تصحيح دكتر محمد دبير سياقى ، انتشارات طهورى ، تهران ، 1336 ) . [ و در گوارندگى و خوشى به آب رود نزديك بود ] . ( 2 ) - ايضا : عثمانى . ( 3 ) - در نزهة القلوب چاپى نيست .